พระพุทธปฏิมาธรรมจักรมุทรา

พระพุทธปฏิมาธรรมจักรมุทรา(Dharmachakra Mudra)
พระพุทธรูปปางปฐมเทศนาที่งดงามที่สุดในโลก ณ พิพิธภัณฑ์สารนาถ เมืองพาราณสี รัฐอุตตรประเทศ ประเทศอินเดีย  พระพุทธปฏิมาธรรมจักรมุทรา ใช้สัญลักษณ์คือการยกพระหัตถ์ขวาจีบนิ้วเป็นวงถือเป็นสัญลักษณ์ของธรรมจักร นิ้วพระหัตถ์ข้างซ้ายแตะจีบนิ้วอยู่ลักษณะประคองหมุน ท่าของพระพุทธรูปเป็นท่านั่งขัดสมาธิ อันเป็นสัญลักษณ์ของการหมุนพระธรรมจักร หรือการหมุนวงล้อแห่งธรรม ในคราวที่ทรงแสดงปฐมเทศนาแก่ปัญจวัคคีย์ทั้ง ๕ นั้นเป็นความหมายของธรรมที่ได้แสดงต่อโลกแล้ว และจะขยายไปยังสัตว์โลกทั้งปวง พระพุทธรูปปางปฐมเทศนาองค์นี้เป็นองค์พระพุทธรูปที่ถูกขุดพบ ณ ป่าอิสิปตนมฤคทายวันในระหว่างธัมมราชิกสถูป กับ พระมูลคันธกุฏี กุฏิที่ประทับหลังแรกของพระพุทธเจ้าเมืองพาราณสี (ปัจจุบันเรียกว่า สารนาถ) ที่มีผู้ยกย่องว่าเป็นพระพุทธรูปปางปฐมเทศนาที่งดงามที่สุดในโลกสร้างขึ้นในยุคสมัยคุปตะ (Gupta Period) เมื่อประมาณปีพุทธศักราช ๘๐๐-๑๒๐๐ ซึ่งในยุคนั้นนับว่าเป็นยุคที่มีความเจริญสูงสุดแห่งพุทธศิลป์แต่ก่อนนี้ประเทศอินเดียมีการประกวดพระพุทธปฏิมา หากส่งพระพุทธรูปปางปฐมเทศนาองค์นี้เข้าประกวดก็จักได้รับการคัดเลือกว่าเป็นพระพุทธรูปที่งดงามที่สุดทุกครั้งไปปัจจุบันประดิษฐานอยู่ ณ พิพิธภัณฑ์สารนาถ เมืองพาราณสีรัฐอุตตรประเทศ ประเทศอินเดีย

พระพุทธรูปปางปฐมเทศนาองค์นี้ สร้างขึ้นจากหินทรายแดงเมืองจูนาร์ (Chunar) ซึ่งเป็นแหล่งหินที่สำคัญของอินเดีย  (พระเจ้าอโศกมหาราชก็ใช้หินจากเมืองนี้แกะสลักเสาหินอโศก) เมืองจูนาร์อยู่ห่างจากเมืองพาราณสีเพียง ๖๐ กิโลเมตรองค์พระพุทธรูปมีความสูงจากฐานถึงพระรัศมี ๑.๖ เมตร ขนาดหน้าตักกว้าง ๐.๗๙ เมตร ประทับนั่งในท่าขัดสมาธิเพชรบนพระแท่นพระหัตถ์อยู่ในท่าทรงแสดงธรรม หมายถึงการไขปริศนาธรรมที่ถูกปกปิดมานานองค์พระมีพระเนตรเหลือบลงต่ำแสดงถึงความสงบสำรวมด้านบนมีพระรัศมีแผ่เป็นวงกลมปรากฏเป็นรูปเทวดา ๒ ตน กำลังโปรยดอกไม้บูชาพระพุทธองค์ ตรงกลางฐานองค์พระพุทธรูปแกะสลัก เป็นวงล้อพระธรรมจักรอยู่บนแท่นมีกวางสองตัหมอบอยู่ทั้งสองข้างมีรูปพระปัญจวัคคีย์ทั้ง ๕ ขนาบสองข้างด้านซ้ายมีรูปสลักสตรีและเด็กสันนิษฐานว่าเป็นเจ้าภาพผู้สร้างองค์พระพร้อมบุตร